Phòng sạch trong phòng thí nghiệm: cấp ISO 14644, các hạng mục và cách chọn nội thất

Khi lập dự án phòng thí nghiệm cho nhà máy dược, mỹ phẩm hay phòng vi sinh, câu hỏi thường gặp là: có cần làm phòng sạch không, cấp mấy, và nội thất bên trong khác gì phòng lab thường. Bài này giải thích các cấp sạch, các hạng mục chính và những lưu ý khi chọn nội thất cho phòng sạch.

Phòng sạch là gì, khác phòng thí nghiệm thường ở đâu

Phòng thí nghiệm thường chỉ cần kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và hút khí độc. Phòng sạch kiểm soát thêm số lượng hạt bụi trong không khí, thường kèm theo kiểm soát vi sinh. Để đạt được điều đó, phòng sạch có thêm:

• Không khí cấp vào phòng đi qua bộ lọc HEPA.
• Áp suất phòng cao hơn (hoặc thấp hơn, với khu nguy hại sinh học) so với khu xung quanh, tạo dòng khí đi một chiều.
• Luồng người, luồng mẫu và luồng chất thải được tách riêng, đi qua khu thay đồ, air shower và pass box.
• Vật liệu sàn, tường, trần và nội thất nhẵn, kín khe, chịu được hóa chất khử trùng.

Cách tính số lần trao đổi khí và chênh áp giữa các phòng xem bài thông gió và áp suất phòng thí nghiệm.

Các cấp sạch theo ISO 14644-1:2015

ISO 14644-1:2015 phân cấp phòng sạch theo số hạt tối đa trên mỗi mét khối không khí. Bảng dưới là các cấp hay gặp trong phòng thí nghiệm, tính cho hạt có kích thước từ 0,5 µm trở lên:

Cấp ISO	Số hạt ≥ 0,5 µm tối đa / m³	Tương đương FED-STD-209E (cũ)	Thường dùng cho
ISO 5	3.520	Class 100	Vùng thao tác vô trùng, bên trong tủ an toàn sinh học, tủ cấy laminar
ISO 6	35.200	Class 1.000	Phòng nền cho thao tác vô trùng mức cao
ISO 7	352.000	Class 10.000	Phòng thử vô trùng, nuôi cấy tế bào, pha chế
ISO 8	3.520.000	Class 100.000	Khu đệm, thay đồ, hành lang sạch

Trong thực tế, phòng thí nghiệm hiếm khi làm cả phòng đạt ISO 5. Cách phổ biến là phòng nền ISO 7 hoặc ISO 8, còn vùng thao tác ISO 5 nằm bên trong tủ an toàn sinh học hoặc tủ cấy laminar. Cách này rẻ hơn nhiều so với nâng cấp cả phòng.

Khi nào phòng thí nghiệm cần phòng sạch

• Phòng thử vô trùng, kiểm nghiệm vi sinh dược phẩm: mẫu không được nhiễm từ môi trường.
• Nuôi cấy tế bào, IVF, công nghệ sinh học: tế bào rất nhạy với bụi và vi sinh.
• Phòng PCR, sinh học phân tử: cần chống nhiễm chéo DNA giữa các khu; xem thiết kế phòng PCR theo luồng một chiều.
• R&D vật liệu, điện tử: bụi làm sai kết quả đo hoặc hỏng mẫu.

Các phòng hóa lý, phòng QC nguyên liệu, phòng cân thông thường không cần phòng sạch; chỉ cần thông gió tốt và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm. Làm phòng sạch khi không cần sẽ tăng đáng kể chi phí đầu tư và chi phí điện vận hành.

Các hạng mục chính của một phòng sạch phòng thí nghiệm

Hệ thống không khí

Gồm AHU hoặc FFU, lọc thô, lọc tinh và lọc HEPA đầu cuối, miệng gió hồi đặt thấp, đồng hồ chênh áp ở cửa mỗi phòng. Chênh áp giữa hai cấp sạch liền kề thường được thiết kế khoảng 10–15 Pa.

Bao che: sàn, tường, trần

Tường và trần thường dùng panel cách nhiệt bề mặt tôn sơn tĩnh điện, góc bo tròn; sàn epoxy tự san phẳng hoặc vinyl kháng khuẩn. So sánh các loại vật liệu xem vật liệu sàn, tường, trần cho phòng thí nghiệm.

Thiết bị chuyển tiếp

• Pass box (tủ chuyển mẫu) giữa khu sạch và khu ngoài, cửa khóa liên động.
• Air shower cho người vào khu sạch.
• Khu thay đồ có băng ghế thay giày phòng sạch chia ranh giới bẩn – sạch và kệ để giày.
• Bồn rửa tay inox van nhấn gối đặt ở khu đệm, không đặt trong phòng ISO 5–7.

Chọn nội thất cho phòng sạch

Nội thất trong phòng sạch cần đáp ứng bốn yêu cầu: không sinh bụi, dễ lau, chịu được cồn và chất khử trùng, ít khe hở để vi sinh bám.

• Bàn thao tác: ưu tiên khung và mặt inox 304, hoặc mặt phenolic trên khung inox. Khi nào nên chọn inox xem bàn thí nghiệm inox.
• Tủ, kệ: inox hoặc tủ có cánh kín, không dùng kệ gỗ hở.
• Ghế: bọc PU liền hoặc nhựa, không dùng nệm vải; xem cách chọn ghế phòng thí nghiệm.
• Bố trí: để khoảng trống dưới bàn hoặc kê bàn trên chân để lau được sàn, tránh đặt nội thất chắn miệng gió hồi.

Danh mục thiết bị và nội thất đầy đủ cho phòng vi sinh xem thiết bị và nội thất phòng thí nghiệm vi sinh.

Dự án phòng sạch Lý Sơn Sa Kỳ Lab đã thực hiện

Lý Sơn Sa Kỳ Lab đã thi công nội thất cho phòng sạch phòng lab R&D vải kháng khuẩn của Công ty TNHH DNS Global. Với dự án mới, chúng tôi khảo sát thực địa miễn phí tại TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng để đề xuất phân khu và nội thất phù hợp với cấp sạch yêu cầu.

Các khoản chi phí khi đầu tư một phòng thí nghiệm xem chi phí đầu tư phòng thí nghiệm.

📞 Điện thoại: (028) 36 36 34 76 – Hotline: 0934 517 576 – Email: info@lysonsakylab.vn

Ứng dụng trong phòng lab hỗ trợ sinh sản xem thiết kế phòng lab IVF.

Câu hỏi thường gặp

Phòng thí nghiệm có bắt buộc là phòng sạch không?

Không. Phần lớn phòng hóa lý, QC chỉ cần kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và thông gió. Phòng sạch chỉ cần cho các khu yêu cầu kiểm soát hạt bụi và vi sinh như phòng thử vô trùng, phòng pha chế dược, phòng nuôi cấy tế bào hoặc khu PCR.

ISO 7 và ISO 8 khác nhau thế nào?

Theo ISO 14644-1:2015, phòng ISO 7 cho phép tối đa 352.000 hạt kích thước từ 0,5 µm trên mỗi mét khối không khí, còn ISO 8 cho phép 3.520.000 hạt, tức gấp 10 lần. ISO 7 thường dùng cho khu thao tác chính, ISO 8 cho khu đệm và hành lang sạch.

Pass box dùng để làm gì?

Pass box là tủ chuyển mẫu, dụng cụ giữa hai khu có cấp sạch khác nhau mà không cần mở cửa phòng. Hai cửa có khóa liên động nên không mở cùng lúc, giúp giữ chênh áp và hạn chế bụi theo người.

Nội thất trong phòng sạch nên dùng vật liệu gì?

Nên chọn bề mặt nhẵn, không bong tróc, chịu được hóa chất khử trùng như inox 304 hoặc phenolic, ít khe hở và góc chết. Tránh gỗ thường, vải bọc và các vật liệu sinh bụi.