Nước dùng trong phòng thí nghiệm: loại 1, 2, 3 và cách bố trí hệ thống nước

Nước là “hóa chất” dùng nhiều nhất trong phòng thí nghiệm, nhưng thường bị quên khi thiết kế mặt bằng. Hậu quả là máy lọc nước phải đặt tạm trên bàn thao tác, ống cấp và thoát nước đi nổi, hoặc phòng máy HPLC phải mang nước từ phòng khác sang. Bài này giải thích các loại nước theo tiêu chuẩn và cách bố trí hệ thống nước khi thiết kế phòng.

Các loại nước theo ISO 3696 và TCVN 4851:1989

Loại	Độ dẫn điện tối đa ở 25 °C	Điện trở suất tương ứng (xấp xỉ)	Dùng cho
Loại 1	0,01 mS/m (0,1 µS/cm)	≥ 10 MΩ·cm	HPLC, LC-MS, ICP-MS, phân tích vết, sinh học phân tử
Loại 2	0,1 mS/m (1 µS/cm)	≥ 1 MΩ·cm	Pha thuốc thử, dung dịch đệm, phân tích thông thường
Loại 3	0,5 mS/m (5 µS/cm)	≥ 0,2 MΩ·cm	Rửa dụng cụ, pha môi trường, cấp cho nồi hấp

Một số hãng thiết bị dùng cách gọi của ASTM D1193 (Type I, II, III, IV). Nước Type I của ASTM có điện trở suất 18 MΩ·cm, chặt hơn loại 1 của ISO. Khi mua máy, nên đối chiếu yêu cầu của phương pháp thử và của hãng máy phân tích.

Các công nghệ tạo nước tinh khiết

• Chưng cất: máy cất nước một hoặc hai lần, sinh nhiệt và tốn nước làm mát; nên đặt chung khu thiết bị nhiệt.
• Thẩm thấu ngược (RO): loại bỏ phần lớn muối, thường làm bước đầu cho nước loại 3.
• Trao đổi ion (DI), điện khử ion (EDI): nâng lên nước loại 2.
• Đèn UV, lọc siêu lọc (UF), lọc cuối: giảm chất hữu cơ, vi khuẩn, đạt nước loại 1 tại điểm lấy nước.

Phòng nào cần loại nước nào

• Phòng máy sắc ký, ICP: cần nước loại 1 ngay trong phòng; xem bố trí phòng máy HPLC, GC.
• Phòng PCR, sinh học phân tử: nước loại 1, không có nuclease; xem thiết kế phòng PCR.
• Phòng vi sinh: nước loại 2 hoặc 3 để pha môi trường, cấp nồi hấp; xem thiết bị phòng vi sinh.
• Phòng hóa lý: nước loại 2 pha thuốc thử, loại 3 tráng rửa; xem thiết bị phòng hóa lý.

Bố trí hệ thống nước khi thiết kế phòng thí nghiệm

Máy lọc tại chỗ hay hệ thống trung tâm

Phòng nhỏ dưới vài chục mét vuông thường đặt một máy lọc cạnh chậu rửa. Phòng lớn nhiều khu có thể làm hệ RO trung tâm cấp nước loại 3 qua đường ống tới các chậu rửa, rồi đặt máy lọc loại 1 tại phòng máy. Đường ống nước tinh khiết dùng ống nhựa chuyên dụng như PP hoặc PVDF, không dùng ống kim loại.

Vị trí máy lọc nước

• Đặt cạnh chậu rửa, gần đường cấp nước có van khóa và ống thoát.
• Dành một đoạn bàn áp tường hoặc giá treo tường cho máy và bình chứa, không dùng bàn thao tác chung.
• Có ổ điện riêng, tránh đặt dưới tủ hút hoặc gần nguồn nhiệt.
• Chừa khoảng trống để thay lõi lọc, đèn UV.

Các đường ống cấp nước, khí, điện nên được lên cùng một bản vẽ kỹ thuật; xem hệ thống cấp khí phòng thí nghiệm và mặt bằng phòng thí nghiệm mẫu.

Chi phí cần tính khi đầu tư

Ngoài giá máy, cần tính lõi lọc, đèn UV thay định kỳ, điện, nước đầu vào và chi phí kiểm tra chất lượng nước. Tổng quan các khoản đầu tư xem chi phí đầu tư phòng thí nghiệm.

📞 Điện thoại: (028) 36 36 34 76 – Hotline: 0934 517 576 – Email: info@lysonsakylab.vn

Câu hỏi thường gặp

Nước loại 1, loại 2, loại 3 trong phòng thí nghiệm khác nhau thế nào?

Theo ISO 3696 (tương ứng TCVN 4851:1989), độ dẫn điện tối đa ở 25 °C của nước loại 1 là 0,01 mS/m (0,1 µS/cm), loại 2 là 0,1 mS/m (1 µS/cm) và loại 3 là 0,5 mS/m (5 µS/cm). Loại 1 dùng cho phân tích vết như HPLC, ICP-MS; loại 2 pha thuốc thử, dung dịch đệm; loại 3 rửa dụng cụ và pha môi trường thông thường.

Nước cất một lần có dùng được cho HPLC không?

Thường không đủ. HPLC, LC-MS và ICP cần nước loại 1, thường lấy từ máy lọc nước siêu sạch kết hợp RO, trao đổi ion, UV và lọc cuối ngay tại điểm dùng.

Nên làm hệ thống nước trung tâm hay đặt máy tại từng phòng?

Phòng thí nghiệm nhỏ thường đặt máy lọc tại chỗ cạnh chậu rửa. Phòng lớn, nhiều điểm dùng có thể làm hệ RO trung tâm cấp nước loại 3 qua đường ống, rồi đặt máy lọc loại 1 tại các phòng máy cần nước siêu sạch.

Khi bố trí máy lọc nước cần chuẩn bị gì?

Cần đường cấp nước đầu vào có van khóa, ống thoát nước gần máy, ổ điện riêng, mặt bàn hoặc giá treo đủ chịu tải bình chứa, và chừa chỗ thay lõi lọc.