Nguyên nhân khiến cân phân tích cho kết quả không ổn định & cách khắc phục

Cân phân tích cho kết quả không ổn định là gì?

Cân phân tích cho kết quả không ổn định là hiện tượng giá trị hiển thị dao động liên tục, khó đứng số, thời gian ổn định lâu hoặc kết quả lặp lại kém dù điều kiện cân tưởng như bình thường.

Tình trạng này thường xảy ra ở:

• Cân phân tích 4–5 số lẻ
• Cân bán vi lượng, vi lượng
• Phòng thí nghiệm có môi trường chưa tối ưu

Nếu không được xử lý đúng cách, hiện tượng này có thể:

• Gây sai số phép cân
• Làm chậm tiến độ phân tích
• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả QC/QA

Các nguyên nhân phổ biến khiến cân phân tích không ổn định

1. Rung động từ môi trường xung quanh

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.

Các nguồn rung thường gặp:

• Bước chân người đi lại
• Cửa đóng mở
• Máy ly tâm, máy nén, máy khuấy
• Xe cộ bên ngoài tòa nhà
• Sàn nhà không ổn định

Với độ nhạy ở mức 0,1 mg hoặc nhỏ hơn, chỉ một rung động rất nhỏ cũng khiến số cân dao động liên tục.

✅ Cách khắc phục

• Đặt cân trên bàn cân chống rung chuyên dụng
• Tránh đặt cân gần cửa ra vào
• Tránh đặt chung bàn với thiết bị rung

2. Luồng không khí và gió

Luồng khí tưởng như vô hại nhưng lại ảnh hưởng rất lớn đến cân phân tích:

• Gió từ điều hòa
• Quạt thông gió
• Cửa sổ, cửa phòng mở
• Người thao tác di chuyển gần cân

Ngay cả khi buồng chắn gió đóng, áp suất không khí thay đổi vẫn có thể gây dao động.

✅ Cách khắc phục

• Luôn đóng buồng chắn gió khi cân
• Không đặt cân trực tiếp dưới điều hòa
• Giảm tối đa di chuyển quanh cân khi đang cân

3. Nhiệt độ và độ ẩm không ổn định

Cân phân tích rất nhạy với:

• Thay đổi nhiệt độ đột ngột
• Độ ẩm cao hoặc quá thấp

Sự giãn nở vật liệu và thay đổi mật độ không khí có thể khiến kết quả cân trôi.

Ví dụ thường gặp:

• Bật điều hòa ngay trước khi cân
• Đặt mẫu nóng lên cân
• Cân trong phòng có độ ẩm cao

✅ Cách khắc phục

• Để cân warm-up đủ thời gian
• Để mẫu về nhiệt độ phòng trước khi cân
• Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm phòng lab

4. Đặt cân trên bàn không phù hợp

Nhiều phòng lab đặt cân phân tích trên:

• Bàn gỗ
• Bàn kim loại thông thường
• Bàn dùng chung với thiết bị khác

Những loại bàn này không có khả năng cách ly rung, khiến sai số tăng đáng kể.

✅ Cách khắc phục

• Sử dụng bàn cân chống rung có mặt đá granite
• Cân chỉnh chân bàn để đảm bảo cân bằng

5. Cân chưa được hiệu chuẩn hoặc hiệu chuẩn sai

Cân phân tích cần:

• Hiệu chuẩn định kỳ
• Hiệu chuẩn đúng quy trình

Các vấn đề thường gặp:

• Không hiệu chuẩn trong thời gian dài
• Dùng quả cân không đạt chuẩn
• Hiệu chuẩn khi môi trường chưa ổn định

✅ Cách khắc phục

• Hiệu chuẩn nội trước khi sử dụng
• Sử dụng quả cân chuẩn phù hợp cấp chính xác
• Thực hiện hiệu chuẩn trong điều kiện ổn định

6. Tĩnh điện ảnh hưởng đến kết quả cân

Tĩnh điện thường xuất hiện khi:

• Cân mẫu nhựa, giấy, bột khô
• Độ ẩm không khí thấp
• Người thao tác mang găng tay nhựa

Tĩnh điện có thể tạo lực hút/đẩy rất nhỏ nhưng đủ làm sai số ở mức mg.

✅ Cách khắc phục

• Sử dụng thiết bị khử tĩnh điện
• Tăng độ ẩm phòng ở mức phù hợp
• Dùng dụng cụ thao tác chống tĩnh điện

7. Thao tác người dùng chưa đúng

Một số lỗi thao tác phổ biến:

• Cân khi buồng chắn gió mở
• Chạm tay trực tiếp vào mẫu
• Đặt mẫu lệch tâm đĩa cân
• Đọc kết quả khi cân chưa ổn định

✅ Cách khắc phục

• Đào tạo thao tác cân đúng chuẩn
• Chờ cân ổn định hoàn toàn trước khi ghi nhận kết quả

Checklist nhanh: Vì sao cân phân tích không ổn định?

❌ Có rung động môi trường

❌ Có gió hoặc luồng khí

❌ Nhiệt độ/độ ẩm thay đổi

❌ Bàn đặt cân không phù hợp

❌ Chưa hiệu chuẩn đúng cách

❌ Có tĩnh điện

❌ Thao tác sai

Chỉ cần 1–2 yếu tố trong số này cũng đủ làm cân cho kết quả dao động.

Khi nào nên nâng cấp giải pháp cho cân phân tích?

Bạn nên cân nhắc:

• Đầu tư bàn cân chống rung
• Kiểm soát môi trường phòng lab
• Nâng cấp phụ kiện chống tĩnh điện

… nếu:

• Thường xuyên gặp kết quả không ổn định
• Thời gian ổn định cân quá lâu
• Phải cân mẫu có độ chính xác cao

👉 Giải pháp trọn gói cho cân phân tích: Cân + bàn chống rung + quả cân chuẩn

Kết luận

Cân phân tích cho kết quả không ổn định không phải do cân kém chất lượng trong hầu hết trường hợp, mà xuất phát từ:

• Môi trường
• Bàn đặt cân
• Thao tác và phụ kiện đi kèm

Việc xác định đúng nguyên nhân và áp dụng giải pháp phù hợp sẽ giúp:

• Ổn định kết quả
• Giảm sai số
• Nâng cao độ tin cậy phép đo